بسمه تعالی

تحلیل محتوای کتاب ادبیّات فارسی 3 شاخه ی نظری ـ تجربی و ریاضی فیزیک

 

1 ـ درس اوّل با متنی دشوار از مقدّمه ی گلستان سعدی آغاز شده است که دانش آموز را در آغاز کار با دشواری و گریز از متون ادبی کهن مواجه می کند .

2 ـ درس اوّل فاقد عنوان فصل است .

3 ـ در فصل اوّل ارتباطی بین دروس وجود ندارد ؛ از یک طرف ادبیّات حماسی مطرح شده و از طرف دیگر فیلم نامه ی « کمال الملک » عنوان گردیده است که هیچ ارتباطی با هم ندارند .

4 ـ در فصل دوم دروس ارائه شده با عنوان فصل ارتباط و همخوانی دارد .

        در این فصل با توجّه به عناصر داستان که در بخش درآمدهای آغاز فصل مطرح شده است بهتر بود که جنبه ی کاربردی هر پنج عنصر در آغاز دروس کاملاً مشخّص می گردید ، بعد جهت یادگیری بیشتر نمونه درس هایی از سال های قبل به عنوان تکلیف خودآزمایی برای تعیین کردن عناصر داستانی آنها خواسته می شد .

5 ـ در فصل سوم ، با توجّه به عنوان فصل یعنی « تحلیل آثار بزرگ ادبی » ، انتظار می رفت که نمونه هایی از آثار بزرگ مورد نقد و تحلیل قرار می گرفت تا دانش آموزان با این عنوان مأنوس تر می شدند و کار تحلیل برای آنها ملموس تر می گشت . حال آنکه در این فصل نخست درسی از تاریخ بیهقی با عنوان « قاضی بست » درج شده که فقط جنبه ی معنایی دارد و در درس بعد که به تحلیل اثر بیهقی پرداخته است ، داستان « حسنک وزیر » مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است که عملاً ارتباطی بین دو درس از دیدگاه فصل مشاهده نمی شود .

6 ـ در فصل چهارم با عنوان « ادبیّات پایداری » در بحث اهداف کلّی این فصل مطلبی با عنوان « کسب توانایی برای خواندن و فهمیدن آثار ادب پایداری » بیان گردیده است که با خواندن فصل مذکور درست است که دانش آموز با مسائل اساسی ادبیّات پایداری آشنا می شود و نمونه هایی از آثار ادب پایداری در ایران و آشنایی با جمعی از شاعران و نویسندگان این نوع ادبی را کسب می کند ، امّا قدرت درک این نوع آثار را عملاً برای دانش آموز فراهم نمی کند و دلیل این امر نیز این است که فصل یاد شده مهارت خاصّی در این زمینه به دانش آموزان ارائه نمی دهد .

7 ـ در فصل پنجم با عنوان « ادبیّات جهان » اهداف کلّی فصل با توجّه به درس های ارائه شده ، برای دانش آموزان حاصل نمی شود چرا که در این زمینه چند درس محدود مطرح شده و از طرف دیگر دانش آموزان چندان رغبتی در یادگیری ادبیّات جهان ندارند . شاید یکی از دلایل این باشد که دروس انتخاب شده در این فصل ، جذّاب نبوده و نتوانسته است توجّه دانش آموزان را به خود جلب نماید .

8 ـ در فصل ششم با عنوان « انواع ادبی » اوّلاً بهتر بود دو فصل اوّل و ششم در هم ادغام می شد و مطالب بر حسب موضوع و قدمت آنها گزینش می گردید و این عنوان دو فصل را به خود اختصاص نمی داد . ثانیاً در انتخاب درس های فصل ، اشعاری انتخاب شده که در درس های سیزدهم اختصاص به ادب غنایی عاشقانه دارد و در درس چهاردهم در ارتباط با ادب غنایی عارفانه می باشد . به نظر می رسد اگر این درس نیز در فصل مذکور گنجانده می شد ؛ یادگیری دانش آموز در این فصل در ارتباط با ادب غنایی با مضامین عاشقانه کامل تر می گشت و شاهد مثال های بیشتری را می خواند و یاد می گرفت .

9 ـ با عنایت به اهداف کلّی فصل هفتم که به « فرهنگ و هنر » اختصاص دارد ، تنها درسی که ارتباط مستقیم با عنوان فصل دارد ، درس « نوروز » است که به بررسی یکی از جلوه های فرهنگ دیرپای ایرانیان پرداخته است . دیگر دروسی که در این فصل گنجانده شده ، نظیر : « کبوتر طوقدار » و شعر ناصر خسرو ، امکان چندانی برای برآورده کردن اهداف کلّی فصل ندارد . بهتر بود که مانند درس « نوروز » ، دروسی انتخاب می شد که جلوه های فرهنگی را برای دانش اموزان بهتر و ملموس ترتشریح می کرد.

10- در فصل هشتم با عنوان « ادبیّات انقلاب اسلامی » اگر مبحثی با عنوان « نماد و معنی و مفهوم آن در ادبیّات معاصر» به ویژه ادبیّات انقلاب اسلامی گنجانده می شد ، به کامل تر گشتن فصل کمک می کرد چرا که یکی از اهداف کلّی فصل ، کسب توانایی تحلیل آثار شعرا و نویسندگان انقلاب اسلامی است و این زمانی امکان پذیر بود که دانش آموز با نمادهای شعر انقلاب آشنا شود و بتواند موارد مشابه آن را تحلیل و بررسی نماید .

11 ـ در فصل نهم با توجّه به عنوان فصل و تعاریفی که از سفرنامه ، زندگی نامه و حسب حال نوشته شده است درس های انتخاب شده با نام « بخوان » و « بوی جوی مولیان » تنها یکی از عناوین فصل را در بر گرفته است و عملاً دانش آموزان را با عناوین فصل آشنا نمی کند . بهتر بود که در فصل مذکور نمونه هایی از سفرنامه نویسی جدید و قدیم ، زندگی نامه نویسی و حسب حال نویسی گنجانده می شد تا دانش آموز طرز نوشتن چنین انواعی را یاد بگیرد . متأسّفانه هر دو متن درس نیز از نثر معاصر انتخاب شده اند ؛ لذا اهداف کلّی فصل حاصل نمی شود .

12 ـ در فصل دهم با عنوان « ادبیّات عرفانی » ، دروس رائه شده با عنوان فصل مطابقت دارد و می توان گفت که اهداف کلّی فصل را برآورده می کند .

13 ـ در بررسی تناسب محتوای تدوین شده ی درس ادبیّات فارسی 3 نظری با رویکرد حاکم بر برنامه ی درسی مادّه ی مذکور ، نتایج زیرحاصل گردید :

الف ـ تناسب محتوای تدوین شده با هدف های آن موضوع درسی کامل نیست .

ب ـ موضوعات زیاد چالش برانگیز نبوده ، در نتیجه دانش آموزان را به فعالیت وانمی دارد .

پ ـ محتوای درس با توجّه به حجم زیاد آن قابل تدریس به روش فعّال نبوده ، لذا فایده ی چندانی برای دانش آموز حاصل نمی شود .

ت ـ در پیوستگی و ارتباط موضوعی مطالب بهتر بود که ادبیّات پایداری قبل از ادبیّات انقلاب اسلامی و پشت سر هم قرار می گرفت تا توالی مطالب حاصل می شد .

ث ـ در درس « گاو » تصویر موجود ـ گلی با شاخ گاو ـ معنی چندان روشنی ندارد و ابهام برانگیز است .

ج ـ تصویر درس « قاضی بست » ارتباطی با متن درس ندارد .

چ ـ زمان آموزشی موجود برای تدریس تناسبی با حجم زیاد کتاب ندارد ؛ بنابراین معلّم فرصتی برای ارائه ی شاهد مثال های بیشتر و همچنین ارزشیابی بهتر ندارد .

هـ ـ ارزش های اسلامی و فرهنگی در این کتاب خوب مورد توجّه قرار گرفته است و این از نکات مثبت کتاب است .

 

                حسن ابراهیم زاد ـ عضو گروه آموزشی زبان و ادبیّات فارسی

                                            استان آذربایجان غربی

نوشته شده توسط علی بابازاده  | لینک ثابت |